Çiğdemli Tuğut ve Ağılcıktan bugüne Divriğinin çiçekli yamaç köyü

KÖY KARTI ÇİĞDEMLİ KISA BİLGİLER

Çiğdemli, Sivas ilinin Divriği ilçesine bağlı bir köydür ve idari olarak Doğu Anadolu bölgesi yerleşimleri arasında yer alır. Köyün rakımı yaklaşık bin iki yüz yetmiş altı metredir. Sivas il merkezine uzaklığı yüz doksan dört kilometre, Divriği ilçe merkezine uzaklığı ise yirmi kilometre olarak verilir.

Adres tabanlı nüfus kayıt sistemine göre Çiğdemlinin iki bin yirmi dört yılı nüfusu yüz yirmi beştir. Bunun yetmiş biri erkek, elli dördü kadındır. Bir önceki yıl yüz otuz dört kişi görünen nüfusun bir yıl içinde dokuz kişi azalmış olması, köydeki göçü ve adres değişimlerini sayılara döken önemli bir işarettir.

TARİHÇE TUĞUTTAN AĞILCIĞA ÇİĞDEMLİYE

Köyün adı geçmişte birkaç kez değişmiştir. Bin dokuz yüz on iki yılı kayıtlarında Tuğut, bin dokuz yüz otuz üç yılı kayıtlarında ise Ağılcık olarak geçer. Zamanla Türkiye genelinde yer adlarının sadeleştirildiği ve Türkçe karşılıkların tercih edildiği dönemde, köy bugünkü Çiğdemli adına kavuşur.

Bugün köyün yaşlıları sohbet aralarında hâlâ zaman zaman Tuğut ya da Ağılcık der. Gurbetteki hemşehrilerin hafızasında bu eski adlar, çocukluğun karla kaplı yollarını, ilkbaharda dere boyuna çıkılan günleri, okul yolunu ve imeceyle yapılan işlerin hatırasını taşır. Yeni kuşak için ise Çiğdemli adı hem resmi kayıtlarda gördükleri hem de yaz aylarında gidip geldikçe anlam kazanan bir kimliktir. Böylece köy, eski adlarıyla yeni ismini aynı hafızada birlikte taşır.

COĞRAFYA VE KONUM ÇİĞDEM ÇİÇEKLERİNE YAKIŞAN YAMAÇLAR

Çiğdemli, Divriğinin iç kesimlerine bakan yamaçlarında yer alır. Rakımın bin iki yüzleri aşması, kışların uzun ve karlı, yazların serin ve görece kısa geçtiği bir iklim anlamına gelir. İlk kar çoğu yıl erken düşer, güneş görmeyen yerlerde bahara kadar tutunur. İlkbahar geldiğinde ise köyün çevresindeki yamaçlar çiğdemlerle, kır çiçekleriyle renklenir ve köye adını veren o bahar görüntüsü ortaya çıkar.

Sivas merkeze giden yol uzundur. Bu yüzden Çiğdemli için asıl merkez her zaman Divriği olur. Hastane, resmi daireler, pazar alışverişi, ortaöğretim ve sonrası eğitim için köylülerin ilk durağı ilçe merkezidir. Haftalık pazar günleri köy yolu biraz daha hareketlenir, okul servislerinin çalıştığı günlerde sabah erken saatlerde ekstra bir telaş hissedilir.

NÜFUSUN HİKAYESİ BEŞ YÜZ ELLİ ALTIDAN YÜZ YİRMİ BEŞE

Çiğdemlinin nüfus çizelgesine uzaktan bakıldığında son kırk yıla yayılan çok çarpıcı bir tablo ortaya çıkar. Bin dokuz yüz seksen beş sayımında köyde beş yüz elli altı kişi yaşar. Bin dokuz yüz doksan yılında nüfus dört yüz dokuza iner. İki binli yıllara gelindiğinde bu sayı üç yüzlerin çok altına düşmüştür.

Adres tabanlı sisteme geçilen iki bin yedi sonrasında, rakamlar yüz seksenlerden başlayıp yavaş yavaş bugüne uzanan bir azalış grafiği çizer. İki bin yedide yüz seksen, iki bin sekizde yüz altmış beş, iki bin dokuzda yüz elli iki, iki bin onda yüz kırk dokuz kişi kaydedilir. İki bin on bir ve iki bin on ikide yüz elli ve üzeri rakamlar görülürken, iki bin on üç ve iki bin on dörtten itibaren inişli çıkışlı ama genel olarak aşağı yönlü bir seyir ortaya çıkar.

Son yıllarda ise nüfus yüzlü rakamlar içinde dalgalanır. İki bin yirmi birde yüz sekiz, iki bin yirmi ikide yüz yirmi, iki bin yirmi üçte yüz otuz dört, iki bin yirmi dörtte yüz yirmi beş kişi görülür. Bu tablo, Çiğdemlinin seksenli yıllarda kalabalık bir köy olduğunu, doksanlı ve iki binli yıllarla birlikte şehirleşme baskısının, eğitim ve iş için göçün etkisiyle nüfusunu kademeli olarak kaybettiğini gösterir. Az sayıda hanenin bile köy istatistiğini ne kadar hızlı değiştirebildiğini anlamak için bu rakamlar yeterlidir.

GÜNLÜK YAŞAM TARIM HAYVANCILIK VE MEVSİM DÖNGÜSÜ

Çiğdemlide geçim kaynağı ağırlıklı olarak küçük ölçekli tarım ve hayvancılıktır. Tarlalarda buğday ve arpa ekilir, yem bitkileri yetiştirilir. Evlerde birkaç büyükbaş ve küçükbaş hayvan beslenir. İlkbaharla birlikte mera yolları hareketlenir, yaz aylarında yayla ve tarla arasında gidip gelen bir ritim kurulurken, sonbaharda kış hazırlığı ön plana çıkar.

Gün çoğu kez sabah ezanından önce başlar. Ahır kapıları açılır, hayvanlar dışarı çıkarılır, ev içinde soba yakılır, çay demlenir, sac ya da tandır hazırlanır. Kışın odun ve kömür ateşinin kokusu, yazın toprak ve ot kokusuyla karışır. Öğleye doğru köy biraz susar, uzaktan bir traktör sesi, bir köpek havlaması ve rüzgarın taşıdığı hafif uğultu gündelik fonu oluşturur. Akşamüstü bacalardan dumanlar yükselir, ev önlerine atılan birkaç sandalye, çeşme önü, köy yolunun kenarındaki küçük açıklıklar günün konuşulduğu doğal buluşma noktalarına dönüşür.

GURBET VE İKİNCİ NÜFUS

Resmi kayıtlara göre Çiğdemlinin nüfusu yüz yirmi beş civarındadır. Oysa köyün gerçek nüfusu bunun çok üzerindedir. Divriği merkezde, Sivasın farklı ilçelerinde, İstanbulda, Ankarada ve Avrupa ülkelerinde yaşayan çok sayıda Çiğdemlili vardır. Onlar için köy, bayram sabahı, yaz tatili, çocuklukta kar topu oynanan yokuş, ilk bisiklete binilen yol, okul bahçesi ve çeşme önü demektir.

Son yıllarda kurulan telefon zincirleri ve sosyal medya grupları, Çiğdemlinin dijital hafızasını oluşturur. Köyde yapılan küçük bir yol onarımı, su hattı çalışması, cami bakımı, bir cenaze ya da düğün haberi kısa sürede gurbetteki yüzlerce kişiye ulaşır. Yaz aylarında ve bayramlarda köye gelenlerle birlikte Çiğdemlinin gerçek nüfusu resmi rakamların çok üzerine çıkar. Kapanmış kapılar açılır, kullanılmayan odalar hazırlanır, bahçelere uzun sofralar kurulur. Şehirde doğup büyüyen çocuklar, anne babalarının anlattığı Tuğutu, Ağılcığı ve Çiğdemliyi kendi gözleriyle görür.

ÇAĞRI

Çiğdemlinin adı sadece nüfus cetvellerinde küçük bir satır olarak kalmasın isteniyorsa, bu köyü haritada bir nokta gibi görmemek gerekir. Divriğiden yolu geçenler, bir gününü ayırıp Çiğdemliye uğrayabilir, köyün yamaçlarından vadinin manzarasına bakabilir, ilkbaharda açan çiğdemleri yerinde görebilir, köyde üretilen peynir, yoğurt, tereyağı, bulgur ve diğer ürünleri doğrudan köylüden alabilir.

Gurbette yaşayan Çiğdemlililer, her yıl en az bir kez köye dönmeyi kendine söz edebilir. Çocuklar ve torunlar, Çiğdemli adını sadece bir tabloda değil, bu köyün taşında, toprağında, rüzgarında ve ilkbahar çiçeklerinin kokusunda hissedebilir. Her ziyaret, her telefon, her küçük destek, Çiğdemlinin sadece haritada değil, gerçek hayatta da var kalması için atılmış somut bir adım olacaktır.